Werken aan transversale en attitudinale eindtermen met het thema dierenwelzijn

3 september 2021

Vraag je je soms af hoe je de transversale en attitudinale eindtermen kan koppelen aan jouw lesinhoud? In de lessen van ‘Oog in oog’ zie je enkele voorbeelden van hoe we de transversale en attitudinale eindtermen integreren in lessen rond dierenwelzijn. In het artikel hieronder nemen we er ook enkele onder de loep.

Masker papegaai trans links

Dierenwelzijn: leerkansen in meerdere vakken

In de eindtermen voor het secundair onderwijs zie je het onderwerp dieren vooral terugkomen wanneer het over hun anatomie en hun rol in het ecosysteem gaat. Maar we kunnen dieren in het onderwijs ook op andere manieren benaderen dan louter als onderzoeksobjecten of elementen die nodig zijn om ons ecosysteem in stand te houden.

Met de lessen van ‘Oog in oog’ verbreed je het thema dieren naar dierenwelzijn. Je zoomt verder uit en gaat met de leerlingen secundair onderwijs bekijken welke ‘waarden’ dieren hebben, en of die altijd utilitair te verantwoorden moet zijn. We onderzoeken hen als individuele wezens met hun eigen noden en behoeften.

Je kan het brede en complexe thema dierenwelzijn gemakkelijk combineren met transversale onderwerpen, zoals informatieverwerking, respect hebben voor elkaar, dingen kritisch bekijken, systeemdenken en perspectieven onderzoeken. Zo zijn de lessen van ‘Oog in oog’ voor het secundair onderwijs niet alleen in wetenschapsvakken inzetbaar, maar ook in de lessen Nederlands, godsdienst, PAV en andere vakken.

DWZ vector clipboard checklist

Enkele transversale en attitudinale eindtermen onder de loep

Geïnformeerd en beargumenteerd met elkaar in dialoog gaan

7.7 De leerlingen onderbouwen een eigen mening over maatschappelijke gebeurtenissen, thema’s en trends met betrouwbare informatie en geldige argumenten. (transversaal) (1e graad)

7.7° De leerlingen zijn bereid om in dialoog hun mening te ontwikkelen en bij te sturen. (attitudinaal) (2e graad)

In onze samenleving zijn er evenveel meningen als burgers. Niet elke mening klinkt even luid, maar desondanks komen de leerlingen in het secundair onderwijs al snel in aanraking met een waaier aan meningen en worden zij verondersteld zelf ook een mening te hebben over alle mogelijke onderwerpen.

Het onderwijs is bij uitstek een plek waarin ze enerzijds wegwijs worden gemaakt in de wereld van onderbouwde tegenover ongeldige argumenten, het verschil tussen feiten en meningen, en tussen realiteit en fictie. Anderzijds moeten ze tijdens hun ontwikkeling al experimenterend de kans krijgen om een eigen mening te vormen. In die zoektocht leren ze hoe ze een mening kunnen onderbouwen en hoe ze met anderen daarover in dialoog kunnen gaan. Reflectie is daarbij onmisbaar.

DWZ vector opinie sociale media

Dat alles leert een leerling het best wanneer je echte, relevante en actuele maatschappelijke gebeurtenissen, thema’s en trends het klaslokaal binnenbrengt. Een thema als dierenwelzijn biedt veel kansen om aan al deze vaardigheden te werken.

Interpersoonlijke relaties opbouwen, onderhouden en versterken

5.1 De leerlingen bewaken in interacties hun eigen fysieke en mentale grenzen.° (transversaal – attitudinaal) (1e graad)

5.2 De leerlingen houden in interacties rekening met de opvattingen, fysieke en mentale grenzen en emoties van anderen.° (transversaal – attitudinaal) (1e graad)

5.1° De leerlingen bewaken in interacties hun eigen fysieke en mentale grenzen. (attitudinaal) (2e graad)

5.2° De leerlingen houden in interacties rekening met de opvattingen, de fysieke en mentale grenzen en de emoties van anderen. (attitudinaal) (2e graad)

Als leerlingen in interactie treden met anderen, is het belangrijk dat ze enerzijds over zelfkennis beschikken en hun eigen grenzen kennen en erkennen, maar anderzijds ook die grenzen kunnen aangeven en bewaken, via verbaal en non-verbaal gedrag. Daarbij hoort ook een respectvolle houding naar de anderen toe, waarin ze rekening houden met opvattingen, grenzen en emoties van anderen. Zo kunnen ze werken aan evenwichtige, waardevolle relaties.

Wanneer je tijdens de les naar de mening van leerlingen peilt, bied je de leerlingen in een veilige leercontext een kans om af te tasten hoe ver ze willen gaan in het uiten en in vraag stellen van hun eigen standpunt. Ze oefenen op het luisteren naar andere standpunten en om op een respectvolle manier daarover in gesprek te gaan. Een veilige sfeer is daarbij essentieel. Om die te creëren kan je:

DWZ vector meningen
  • appreciatie tonen voor leerlingen die hun mening uiten. Toon dat je het waardeert dat ze hun standpunt vertellen, zonder het standpunt zelf te beoordelen.
  • duidelijk maken dat twijfelen ook oké is. Als je twijfelt, ben je geneigd om meer te willen weten over een onderwerp, waardoor je je blik op dat onderwerp verruimt. Maar ook na het verkrijgen van (extra) informatie, hoeft twijfelen geen teken van onwetendheid te zijn. Soms valt er voor verschillende standpunten iets te zeggen en wens je geen uitgesproken standpunt in te nemen.
  • aantonen dat het verrijkend kan zijn om verschillende meningen over hetzelfde onderwerp te verkennen. Door – respectvol – in gesprek te gaan met iemand die een heel andere mening heeft, ontdek je andere perspectieven en hoor je andere argumenten die jouw beeld van een situatie meer diepte kunnen geven.

Nog meer mogelijkheden

Dierenwelzijn is een complex en uitgebreid onderwerp en kan wat dat betreft een mooi vertrekpunt zijn om:

  • te filosoferen
    Wat betekent welzijn? Kan je ‘een goed welzijn’ vastleggen in vrijheden, rechten of wetten? Betekent welzijn voor iedereen hetzelfde?
    Wat betekenen rechten? Als je rechten hebt, gaat dat dan gepaard met plichten? Kunnen dieren rechten en plichten hebben? Waar liggen de grenzen van ‘de maatschappij’ of ‘de samenleving’?
    Hoe dachten en denken grote filosofen over dieren, dierenwelzijn en dierethiek?
  • levensbeschouwingen te verkennen
    Hoe gaan verschillende godsdiensten of levensbeschouwingen met dieren om?
    Hangt de omgang met dieren vast aan cultuur, opvoeding, geloof, overtuiging …?
  • sociale vaardigheden te oefenen
    Hoe ga je respectvol in dialoog met elkaar over een onderwerp waarover je mogelijk van mening verschilt? (zie ook hierboven)
  • perspectieven te onderzoeken
    Hoe ga je actief op zoek naar verschillende standpunten en meningen over dezelfde situatie?
    Hoe krijg je aan de hand van verschillende perspectieven een vollediger, genuanceerder beeld van de werkelijkheid?
  • te werken rond mediawijsheid
    Waar haal je betrouwbare informatie? Wat is de invloed van (sociale) media op je wereldbeeld?

De lessen van ‘Oog in oog’ zijn bovendien geschikt om vakoverschrijdend te werk te gaan. Bekijk samen met je collega’s hoe jullie op elkaars onderwerpen en activiteiten kunnen inpikken om kennis en vaardigheden dieper en beter te verankeren door herhaling en toepassing in andere gebieden.

afbeeldingen © Shutterstock