Jeugdboekenmaand is (bijna) voorbij. Het werken rond dieren hoeft dat niet te zijn.
Dit jaar staan dieren centraal tijdens de jeugdboekenmaand. En terecht! In klaslokalen overal in Vlaanderen werden de voorbije weken verhalen gelezen en prentenboeken bekeken over dieren. Maar nu de jeugdboekenmaand op zijn einde loopt, kan je het thema dieren en hun welzijn verder verkennen.
Tip! Kies samen met je leerlingen een boek uit de voorbije periode dat aansloeg en verbreed hun kennis!
door Sien Trekker
Waarom werken rond dierenwelzijn zo waardevol is voor kinderen
Dierenwelzijn lijkt misschien een abstract begrip, maar dat hoeft het niet te zijn. Kinderen voelen zich van nature verbonden met dieren. Ze zijn nieuwsgierig, empathisch en willen weten hoe het voelt om een hond, een kat of een koe te zijn. Het is maar een kleine stap om hen bij te brengen wat maakt dat dieren zich goed voelen.
Door rond dierenwelzijn te werken, leren kinderen niet alleen over de behoeften van dieren, ze oefenen ook vaardigheden die hen voor het leven bijblijven: empathie, kritisch nadenken en verantwoordelijkheid opnemen. Ze ontdekken dat dieren echte wezens zijn met specifieke noden, geen knuffels of speelgoed. Dat inzicht is waardevol, én het sluit naadloos aan bij de nieuwe minimumdoelen voor het basisonderwijs, die meer nadruk leggen op kennis én attitudes. Je leest meer over de rol van kennis bij dierenwelzijn in onze eerdere blogpost ‘De rol van kennis bij dierenwelzijn’.
Een verhaal als vertrekpunt voor dierenwelzijn
Een prentenboek of verhaal is een van de krachtigste manieren om het gesprek over dieren te openen, zeker bij kleuters en kinderen in de lagere school.
- Stel gerichte vragen tijdens of na het lezen: Wat heeft dit dier nodig? Voelt het zich goed? Wat zou het zelf willen als het kon kiezen?
- Vergelijk het verhaal met de werkelijkheid: Hoe leeft dit dier echt in de natuur? Komt dat overeen met wat het boek toont?
- Let op antropomorfisme: Draagt het dier kleren? Gaat het naar school? Dat kan een mooie aanleiding zijn om te bespreken wat een dier echt nodig heeft, los van wat mensen leuk vinden.
- Verbreed het gesprek: Van het dier in het verhaal naar zijn soortgenoten in de echte wereld: ken jij dieren in de buurt van onze school of thuis die het goed of minder goed hebben?
Bovendien kan je met boeken en verhalen vaak een onderliggende boodschap brengen. In de les ‘De koeienkudde’ ontdekken de kleuters via een verhaal dat je een koe niet moet behandelen als een mens, want dat maakt haar niet gelukkig.
Gebruik nog meer verhalen
Het werkt ook omgekeerd. Als je al bezig bent met de lessen van Oog in oog, bieden de boekentips van de jeugdboekenmaand je de kans om het thema te verder te verdiepen via verhalen.
Een paar ideeën:
- Werk je rond gezelschapsdieren? Zoek dan een prentenboek op waarin een dier echt als dier wordt voorgesteld, met zijn eigen voorkeuren en behoeften. Gebruik dat verhaal als kapstok om de vijf domeinen te bespreken. In les 10 over varkens doen kleuters de knorquiz en het modderlotto: ze ontdekken dat varkens dol zijn op modder, op wroeten en op sociaal contact. Een verhaal over een varken dat alleen in een klein hok leeft, wordt dan plots heel anders gelezen.
- Werk je rond landbouwdieren? Lees een boek over het leven op een boerderij en onderzoek samen met de kinderen welke elementen kloppen met de werkelijkheid. Koeien die de hele dag buiten lopen in de zon: klopt dat? Kippen die vrij rondlopen in een grote tuin: hoe vaak gebeurt dat echt? Die vragen leiden bijna vanzelf tot een gesprek over wat wij als mensen kunnen doen.
- Werk je rond wilde dieren of exotische dieren? Een informatief prentenboek over bedreigde diersoorten in hun eigen leefomgeving kan een krachtig gespreksstarter zijn. In de hogere klassen van het lager onderwijs kan je daarna de link leggen naar de dierentuin: wat zijn de voor- en nadelen voor het dier zelf?
In de les ‘De kat’ kruipen de leerlingen van de eerste graad lager onderwijs in de huid van een kat door een kattenparcours af te leggen: hoe beweeg je, wat vind je fijn, wat maakt je nerveus? Koppel dit aan een verhaal over katten en versterk de inzichten. Gedraagt de boekenkat zich zoals een echte kat? En wat zegt dat over hoe wij soms naar katten kijken?
Meer ideeën voor werkvormen en activiteiten vind je in ons lesaanbod. De lessen zijn gratis en uitgewerkt voor kleuter-, lager en secundair onderwijs.
Welke boeken kies je?
Niet elk boek over dieren is even geschikt als je rond dierenwelzijn wil werken. Vermenselijkte dieren – dieren die praten, kleren dragen of autorijden – zijn razend populair en dat is begrijpelijk. Maar als je wil dat kinderen leren over de echte behoeften van dieren, zoek je best ook naar boeken waarin dieren als échte dieren worden voorgesteld: in hun natuurlijke omgeving, met soortspecifiek gedrag.
Dat is soms meer zoeken dan je zou denken. In onze blogpost Werken aan dierenwelzijn met verhalen over échte dieren leggen we uit wat antropomorfisme precies is, waarom het zo veelgebruikt is in de kinderliteratuur, en welk effect het kan hebben op hoe kinderen naar dieren leren kijken. Daarom stelde Oog in oog ook een beknopte boekenlijst op met boeken en verhalen waarin dieren zonder te veel antropomorfisme worden voorgesteld. Handig als je gericht op zoek gaat naar leesmateriaal om je les rond dierenwelzijn te versterken.
Heb jij zelf een boek of verhaal ontdekt waar dieren echt als dieren worden voorgesteld, in hun eigen omgeving, met soortspecifieke behoeften, en dat we nog niet in onze lijst hebben? Wij horen het heel graag! Stuur ons een berichtje via info@dierenwelzijnindeklas.be. Zo helpen ook jouw tips andere leerkrachten verder.
Extraatje: maak er een actie van
De jeugdboekenmaand inspireert. Maar wat als je die inspiratie omzet in iets concreets? Leerlingen die niet alleen leren óver dieren, maar ook iets doen vóór dieren?
Dat is precies de uitdaging van Missie Oog in oog, onze lopende wedstrijd. Klassen die werken rond dierenwelzijn en een concrete actie opzetten, hoe groot of hoe klein ook, maken kans op klasmateriaal ter waarde van € 300. Een sensibiliseringscampagne op school, een brief aan de gemeente, een kleine tentoonstelling in de gang ... Er is veel mogelijk.
De deadline voor indiening is 5 april 2026. Dus als je nu met je klas aan de slag gaat, eventueel vertrekkende vanuit een boek dat jullie samen lazen tijdens de jeugdboekenmaand, dan lukt het nog!
Klaar om verder te gaan?
Verhalen over dieren inspireren en stimuleert kinderen om het perspectief van dieren in te nemen. Het lesmateriaal van Oog in oog helpt je om dat te verankeren en er iets blijvends van te maken, voor jou, voor je klas, en voor de dieren!
Beelden © Shutterstock